Not tutmak, öğrenilen bilginin ne kadarının kalıcı hale geldiğini doğrudan belirleyen bir beceridir. Araştırmalar, not tutarak öğrenen bireylerin aynı içeriği yalnızca dinleyerek öğrenenlerden yüzde 29 ile 34 daha fazla bilgiyi uzun vadede hatırladığını göstermektedir. Online derslerde bu oran daha da kritik bir anlam kazanır; çünkü fiziksel sınıf ortamının sağladığı dikkat baskısı ekran ortamında çok daha zayıftır.
Online derslerde not tutmayı zorlaştıran kendine özgü etkenler vardır. Bu etkenleri bilerek çalışmak ve ders türüne uygun teknik seçmek, aynı sürede çok daha kalıcı öğrenme sağlar. Online eğitim platformları üzerinden birebir ders alan öğrenciler öğretmenleriyle birlikte not düzenleme stratejisi geliştirebildiğinden bu süreçten çok daha yüksek verim alır.
Online Derslerde Not Tutmayı Zorlaştıran Etkenler Nelerdir?
Online dersler yüz yüze derslerden farklı bilişsel zorluklar yaratır. Bu zorlukları tanımak, doğru çözüm yöntemini seçmenin ilk adımıdır.
Ekran yorgunluğu ve dikkat kaybı: Ekran başında geçirilen süre arttıkça odaklanma kapasitesi düşer. Beyin ekrandan gelen görsel uyarıları işlemek için ek bilişsel kaynak harcar; bu nedenle aynı sürede yüz yüze eğitim derslerine kıyasla daha az bilgi işlenebilir. 45 ila 50 dakikalık online ders bloklarından sonra en az 10 dakika ekrandan uzaklaşmak bu yorgunluğu önemli ölçüde azaltır.
Slayt geçiş hızının kontrolsüz olması: Yüz yüze derste öğrenci tahtadaki bilginin üzerinde istediği kadar durabilir. Online derslerde öğretmen slaytı geçtiğinde bilgi kaybolur. Bu nedenle not alma hızı slayt geçiş hızına uyum sağlamak zorundadır; her şeyi yazmaya çalışmak kaçınılmaz biçimde önemli noktaların atlanmasına yol açar.
Soru sormanın kısıtlı olması: Yüz yüze eğitim de derste anlık soru sormak çok daha kolaydır. Online derslerde mikrofon açma, sohbet kutusuna yazma veya ders sonrasına erteleme gibi ek adımlar gerekir. Bu durum anlaşılmayan noktaların not alınmadan geçilmesine zemin hazırlar.
Çoklu sekme ve bildirim kesintileri: Online ders bilgisayar üzerinde yapıldığından sosyal medya, mesajlaşma ve diğer sekmeler dikkat dağıtıcı olarak her zaman yakındadır. Araştırmalar, dikkat kesintisinin ardından konsantrasyonun yeniden tam düzeye ulaşmasının 23 dakika sürdüğünü göstermektedir.
Pasif izleme tuzağı: Online derslerde kamera kapalıyken katılım hissi düşer ve ders izleme, aktif öğrenme yerine pasif içerik tüketimine döner. Not tutmak bu pasifliği kıran en etkili mekanizmadır; beyin yazmak için bilgiyi işlemek zorunda kalır.
Verimli Not Tutmak İçin Hangi Teknikler Kullanılabilir?
Not tutma teknikleri birbirinden farklı yapıdaki dersler için farklı verimlilik sağlar. Tek bir tekniği tüm derslere uygulamak yerine ders türüne göre teknik seçmek öğrenme verimliliğini belirgin biçimde artırır.
Dijital mi, el yazısı mı: El yazısıyla not almak, bilgisayarda not almaktan bilişsel açıdan daha etkilidir. Mueller ve Oppenheimer'ın 2014 araştırması, el yazısıyla not alan öğrencilerin klavyeyle yazan öğrencilere kıyasla kavramsal soruları çok daha iyi yanıtladığını ortaya koymuştur. Bunun nedeni el yazısının seçici olmayı zorlamasıdır; her şeyi yazmak fiziksel olarak mümkün olmadığından beyin bilgiyi özetlemek ve anlamlandırmak zorunda kalır. Online derste mümkünse bir not defteri ve kalem kullanmak, not alma sürecini bilişsel açıdan daha aktif kılar.
Kısaltma ve sembol sistemi geliştirmek: Hız kazanmak için kişiye özel bir kısaltma sistemi oluşturmak slayt geçişlerine yetişmeyi kolaylaştırır. Soru işareti anlaşılmayan noktalar, yıldız önemli bilgiler, ok nedensellik ilişkisi, üçgen dikkat edilecek istisnalar için kullanılabilir. Bu semboller tutarlı biçimde kullanıldığında notları tekrar ederken çok zaman kazandırır.
Ders Anında ve Ders Sonrasında Notlar Nasıl Düzenlenmeli?
Not tutmanın en kritik aşaması ders sırasında değil, dersten hemen sonradır. Bilişsel araştırmalar, kısa süreli belleğin ders biter bitmez hızla boşalmaya başladığını göstermektedir. Bu nedenle notları ne zaman ve nasıl düzenleyeceğiniz, ne yazdığınız kadar önemlidir.
Tablodaki en kritik adım ders biter bitmez yapılan ilk 10 dakikalık düzenlemedir. Bu pencereyi kaçırmak, o derste alınan notların büyük bölümünün anlamsız semboller ve yarım cümleler olarak kalması riskini yaratır. Öğretmenle ders sonrası kısa bir değerlendirme yapma imkânı olan öğrenciler bu aşamayı çok daha verimli geçirir.
Online Not Tutarken En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Online not tutmada yapılan hatalar çoğunlukla farkında olmadan sürdürülen alışkanlıklardan kaynaklanır. Bu hataları bilmek not tutma kalitesini kısa sürede belirgin biçimde artırır.
Her şeyi yazmaya çalışmak: Slayttaki tüm metni kopyalamak not tutmak değil, yazma egzersizidir. Beyin kopyalama sırasında içeriği işlemez; bu nedenle her şeyi yazan öğrenciler daha az öğrenir. Anahtar kavramları, örnekleri ve öğretmenin vurguladığı noktaları yazmak yeterlidir.
Ders kaydını gerekçe göstererek not almamak: Ders kaydı alındığında not almanın gereksiz olduğunu düşünmek yaygın bir hatadır. Kayıt izleme pasif bir eylemdir; üstelik çoğu öğrenci kaydı hiç izlemez. Not tutmak ders sırasında aktif işlemeyi zorlar ve bu süreç kaydı sonradan izlemekten çok daha etkili öğrenme sağlar.
Notları hiç düzenlememek: Ders sırasında alınan ham notlar çoğunlukla eksik, dağınık ve bağlantısızdır. Bu notları olduğu gibi bırakmak ve tekrar döneminde okumaya çalışmak hem zaman kaybettirir hem de yanlış anlaşılmış bilgileri pekiştirir. Ders sonrası düzenleme, ham notu öğrenme aracına dönüştürür.
Renk ve biçimlendirmeye aşırı zaman harcamak: Notları güzel görünür hale getirmek öğrenmenin önüne geçebilir. Renkli vurgulamak ve başlıkları süslemek ders sırasında dikkat kaybettirirken; ders sonrası ise içerik yerine biçim üzerine yoğunlaşmaya yol açar. Renk sistemi sade ve önceden belirlenmiş olmalıdır: en fazla 3 renk yeterlidir.
Tekrar yapmadan notları arşivlemek: Not tutmak öğrenmenin başlangıcıdır, sonu değildir. Dersin hemen ardından notlara dönmeden arşivlemek, o dersten elde edilen öğrenmeyi büyük ölçüde boşa çıkarır. Ebbinghaus unutma eğrisine göre 24 saat içinde tekrar yapılmazsa öğrenilen bilginin yüzde 60'ı kaybolur.
Not Tutma Alışkanlığı Öğrenme Verimini Nasıl Artırır?
Not tutma yalnızca bilgi kaydetme aracı değildir; bilişsel araştırmalar not almanın öğrenme sürecinde dört farklı mekanizma üzerinden çalıştığını ortaya koymaktadır
Aktif işleme zorunluluğu: Not tutarken beyin bilgiyi sadece almaz, aynı zamanda seçer, özetler ve kendi kelimelerine dönüştürür. Bu süreç bilginin uzun vadeli belleğe aktarılmasını hızlandırır. Pasif dinlemeye kıyasla aktif not alma, bilginin kalıcılığını iki ila üç kat artırır.
Dikkat çapasına dönüşme: Not tutmak dikkat dağınıklığına karşı koruyucu bir mekanizma işlevi görür. Yazmak için odaklanmak zorunludur; bu durum özellikle online derslerde ekran yorgunluğuna karşı önemli bir savunma sağlar.
Tekrar altyapısı oluşturma: İyi organize edilmiş notlar aktif tekrar için hazır bir altyapı oluşturur. Cornell metodunun soru sütunu veya anahat metodunun başlık yapısı, notları tekrar malzemesine doğrudan dönüştürür. Bu yapı olmadan tekrar için ayrı özet çıkarmak gerekir.
Öğrenme boşluklarını görünür kılma: Ders sırasında not alamadığınız veya soru işareti koyduğunuz noktalar tam olarak anlamadığınız yerleri gösterir. Bu boşluklar görünür hale geldikçe öğretmenden ek açıklama istemek veya ek kaynak bulmak mümkün hale gelir. Birebir online ders alan öğrenciler bu boşlukları bir sonraki derste öğretmenle doğrudan kapatar.
Motivasyon ve öz düzenleme: Düzenli tutulan notlar ilerlemenin somut kanıtıdır. Geriye dönük bakıldığında ne kadar yol alındığı görülür; bu duygu öğrenme motivasyonunu canlı tutar. Özellikle uzun soluklu online eğitim programlarında bu his süreci tamamlamada belirleyici bir rol oynar.
Online derslerde verimli not tutmak bir teknik seçiminden çok bir sistem kurmaktır. Ders türüne uygun teknik, ders sonrası ilk 10 dakikada yapılan düzenleme ve aralıklı tekrar alışkanlığı bir arada uygulandığında aynı ders saatinden çok daha yüksek öğrenme verimi elde edilir. Online eğitim platformları üzerinden birebir ders alan öğrenciler bu sistemi öğretmen rehberliğiyle kısa sürede oturtabilir.
